Zaman çağımızın yeni dini. Sürat tiryakisiyiz. Yeni toplum gerçek zamanlı işliyor. Eskiden üç yıl süren şey sonra üç ay sürmeye başladı, sonra üç gün, sonra üç saat, şimdi ise üç saniye sürüyor – ve de sıfıra doğru yaklaşıyor. Gerçek zamanlı ekonomide fiyatlar saniye işi belirleniyor; şirketler ürünleri daha hızlı geliştirip, daha hızlı üretip piyasaya erken çıkarmak için rekabet ediyor. Gerçek zamanlı dünyada canlı yayında yaşıyoruz. CNN toplumu bu, olay yerine anında uyduyla bağlanan bir toplum bu. Uzaktan kumandalı gerçeklik. Bende ilgi uyandıramadığınızda, değerlerime hitap edemediğinizde, bunu becerebilen birine zaplayıveririm MTV tarzı iş görmek zorundayız. Yoksa zap! Durumun hayret verici tarafı da şirketlerin böyle dünyada hala yıllık raporlar yayımlamayı sürdürmeleri!

Yeni kahramanlar dayanıklılık manyakları – yani hiç uyumuyor görünen insanlar. Emekli olmadığı son dönemlerinde epeyce gevşediğinden dem vuran Bill Gates şöyle derdi: “Bazen 14 saat çalıştığım günler oluyor ama çoğu günler 12 saatten fazla çalışmam. Hafta sonları nadiren 8 saatin üstünde çalışırım.” Şaka gibi. Sıradan Amerikalı bugün 1970’lerin başındaki düzeye göre yüzde 25 daha fazla çalışıyor. Verimsiz ve sağlıksız biçimde uzun süre çalışanlar Bill Gates’ten ibaret değil.

İçinde bulunduğumuz delifişek dünyaya doğal tepkilerden biri çok çalışmak olsa da, biz bunun en iyi çözüm olduğundan ciddi olarak şüphe duyuyoruz. Eğer öyle olsaydı, kapitalist köyde en az uyuyanlar ya da hiç uyumayanlar kazanırdı. Başarılı insanlar daha çok çalışmak yerine daha akıllıca çalışır. Sahiden iyi yaptıkları işi yüz misli daha iyi yapıyorlar. Hepsi bu. Uykunuzu azaltarak böyle kişileri alt etmeye çalışın bakalım.

Enformasyon teknolojisindeki ilerlemeler bizi bağlantılı bir ekonomiye doğru itti. Bağlantılı sistemler de gerçek zamanlı geri-iletime olanak sağlıyor. Geçmişin baskın organizasyonu hukuki açıdan tek birim sayılmakla birlikle, çoğu zaman öne çıkan özelliği bağlantısız ve hatta unsurlarına ayrışmış bir yapıydı. Bir fabrikanın dünyanın öteki ucunda bulunan satış personelinden çıkış ya da inişleri öğrenmesi dört haftayı, hatta bazen dört ayı alırdı. Bağlantılı dünyada tedarik zinciri deri-iletimi anındadır. Milano’da bir şey olduğunda, New York, İstanbul ve Sydney’deki ekipler derhal haberdar oluyor. Benetton’u düşün, koyunu hazırla.

Şirketler, tedarik zincirleri, sektörler, pazarlar, hatta bir bütün olarak ekonomiler herhangi bir yerdeki değişikliklerin anında her yerde kayda geçtiği son derece duyarlı sistemlere dönüşüyor. Balık ağını çekmek gibi bir şey – neresinden çekmeye başlarsanız başlayın, ağın her tarafında kinetik enerji oluşacaktır. Ağa takılan bir böceğin ya da sineğin anında sezilmesini sağlayan örümcek tuzağına benzer bir şey. Ama unutmayın, böyle duyarlı sistemler kırılgan olur. Her an çözülebilir ya da çökebilir.

Öyleyse, gerçek zamanlı geri-iletim neden çok önemli? Birkaç örnek vereyim. Bilgisayar sektöründe parça maliyetleri her hafta yaklaşık yüzde 1 azalıyor. Envantere değil, anında alınacak enformasyona ihtiyacınız var. Daha önce de belirtildiği gibi, başarıya giden yol envanterin yerine enformasyonu geçirmektedir. Yıllık envanter devri sayısı Dell’de 52, Compaq’ta 13,5, IBM’de ise 9,8. Hangi şirketin hissesini alırsınız?

Ayrıca, gerçek zamanlı geri-iletim kuruluşların tüketici taleplerine daha çabuk ve daha eksiksiz karşılık vermelerini de sağlıyor. Böylece daha iyi hizmet alabiliyoruz. Örneğin, internet üzerinde CD veya kitap alırken, “stok”ta olup olmadıklarını (en azından sanal olarak) anında görebiliyoruz. Benzer zevke sahip insanların satın aldığı kitap ve CD’lere ilişkin enformasyon parmaklarınızın ucunda. Satın almayı tasarladığımız ürünler hakkında başka müşterilerin yazdığım değerlendirmeler karşımızdaki ekrana geliyor. Satıcının Ayşe Hanım veya Murat Bey’in özel ilgi ve isteklerini bildiği mahalle bakkalının bu kez dijital biçimde de olsa geri dönüşü demek bu.